2.GAIA: KONPETENTZIA DIGITALA (SEGIDA 2)

KONPETETENTZIA DIGITALA EAEko TESTUINGURUAN: SEGIDA

Mailaketa

Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko konpetentziaren esparru teorikoak hiru zailtasun-maila ezartzen ditu. Maila horiek mugatzea zaila bada ere, konpetentziarekin lotutako ezagutza digitalean ematen den progresioa adierazi nahi dute. Mailak hurrengoak dira:

Hasierako mailan, prozedura estandarrak (egoera sortu eta ebatzi) erabiltzen dituzten ikasleak daude. Errepikapen teknikak erabiltzen dituzte eta batzuetan arazoak izan ditzakete, beraz, laguntza behar izaten dute. Honez gain, ziurtasun gabezia erakusten dute ikerketen emaitzak azaldu behar dituztenean, komunikatzeko eta lankidetzan aritzeko.

Erdi-mailako ikasleek, oinarrizko mailako trebeziez gain, modu egokian erabiltzen dituzte aukera diaritzeko. Askotarik. baliabide informatikoak konektatzen dituzte eta nolabaiteko zailtasuna duten egoerak ebazten badakite. Zereginak burutzeko orduan ez dute arazorik. Arazoak izan ditzakete zeregin horien emaitzak azaltzeko orduan baina, hala ere, azalpen sinpleak emateko gai dira. Web 2.0 ko tresnak erabiltzen dituzte

beren ikerketen emaitzak landu eta aurkezteko.

Maila aurreratuan, hasierako mailarako eta erdi-mailarako deskribatu

diren gaitasunez gain, baliabideak eta aplikazio digitalak erlazionatzeko gai diren ikasleak daude. Gainera, argudioak eman aurretik hausnartu eta logika erabiltzen dute. Zereginak trebetasun eta ziurtasunez burutzen dituzte.

KONPETENTZIA DIGITAL, AUDIOBISUALETIK KONPETENTZIA MEDIATIKARA: INDIKATZAILE ETA DIMENTSIOAK

1.    Sarrera

XXI. mendeko haurrak kontrol nahiz eredu zehatzik gabe garatzen dira teknologia arloan. Izan ere, prozesatzeko, harremantzeko, bilatzeko, pentsatzeko, adierazteko, etb. dituzten gaitasunek plateanmendu pedagogikoak eskatzen dituzte. Hortaz, ahalmenak izendatuko lituzkeen bloke bat beharko litzakete gaur egungo eskola kurrikulumean. 

Prozesu komunikatzaileen aldaketen abiadurak izugarria denez, eskolak baliabideak behar ditu teknologiak egoki transmititzeko, geroz eta ezagutza teoriko zein tekniko behar baita. Gainera, azken bolada honetan, teknologia berriek ekaitzak eragin dituzte hezkuntza arloan : politika kontu bat da beren sarrera eskoletan. Bestalde, erabilpen esanguratsu bat izan dezan irakaslegoaren prestakuntza ezinbestekoa da; hots proiektu pedagogiko baten diseinua beharrezkoa da. Horrek, gaitasun teknikoak garatzea ahalbidetuko luke: gaitasun kritikoaren garapena, sormena, autonomia, etb. denbora eta espaziotik ateratuz. 

Ildo beretik, Europar legearen arabera, kurrikulumeko “Informazioaren trataera eta konpetentzia digitala” gaitasunak ez du soilik informazioa bilatu, eraldatu eta gorde barnebiltzen baizik eta hau dena ezagutza bihurtaraztea du helburu. Beti ere, erabiltzen jakiten bada, modu ulergarri zein kritiko batean eta sormenez.

Ondorioz, gaur egungo eskola geroz eta gehiago digitala bilakatzen den heinean, egunerokotasunean integraturik ulertu beharko litzateke baina, horretarako, unitate didaktiko eta pedagogikoak planteatu behar dira. Bestalde, hezkuntzak paper garrantzitsu bat jokatzen du mediatikoki konpetente diren herritarrak bihurtzerakoan, hauek informazioa bilatu, ulertu, adierazi eta eraldatzen jakin dezaten, beti ere, arriskuak kontuan hartuz.

2.    Metodoak eta materiala

Hainbat autore desberdinen lanetan oinarriturik halako laburpen bat egin da :

• Gizartearen aurrean herritar autonomo,  inteligente eta kritiko bihurtzeko, konpetentzia informazionala eta digitala garatu behar da, teknologia erabiltzen den hezkuntza eredu bat defendituz. (Area, 2008).

•  Ikaskuntzaren jarrera berriak, jokabide eta aukerak, ikaskuntzako forma berriekin elkar loturik daude. (Churches, 2009).

•  Haurren gaitasun mediatikoak garatu behar dira, komunikabideetatik jasotzen dituzten irudi zein mezuak hausteko. (Di Croce, 2009).

3.    Emaitzak

Kultura digital arloko alfabetasuna aipa genezake gaur egun, hots, makinak eta software-a erabiltzen jakitea, informazioa eskuratu, eraldatu eta transmitzeko gaitasunak garatzea, teknologiaren bitartez komunikatzea eta harreman sozialak izatea.

Honen harira, gaitasunak garatzeko hona helburu hauek lortu beharko liratezke:

•  Informazioa eskuratu eta ulertu

•  Informazioa adierazi eta elkarbanatu

• Komunikazioa eta harreman soziala

Beraz, “afalbetasun mediatikoa” marko gisa erabiltzen da, non bi dimentsio desberdintzen diren: baliabide teknologiak erabiltzeko gaitasun indibiduala (gaitasun indibidualak eta karakter soziala) eta kontestuaren analisia egiten jakitea. Jakina da, dimentsio bakoitzak kriterio desberdinak ditu. Alfabetasun mediatikoa prozesu dinamiko baten ondorioa da zeinak erabilgarritasuna, kontestua, trebetasun komunikatiboa eta konpetentzia mediatikoa garatzen duen. Ez da proposamen didaktikorik gaitasun hauek garatzeko baina gomendio batzuk planteatu dira, baliabideak eskeiniz. Adibidez, 6 kategoria bereizi dira: oroitu, ulertu, erabili, aztertu, ebaluatu eta sortu. Bakoitzak jarduera jakin batzuk aurkezten ditu, talde lana bultzatzen delarik : gelako blogak sare sozialak, wikiak, etb…

XXI.mendeko komunikabideen definizioa honela ulertu behar da: internet, filmak, musika, liburuak, komikiak, aldizkariak, publizitatea, telefonoa, bideo jokoak eta espazio fisikoak. (Di Croce, 2009).

Ferrés-en (2007) arabera, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatzen duen ikasle batek komunikazio arloko helburu, prozesu eta edukiak garatuak eta barneratuak behar lituzte. 

Marques-en (2009) azterketaren arabera, konpetentzia digitala kontzeptua, balore, jarreren, helburu digitalen ezagutza, trebetasuna eta gaitasun gisa definitzen da, non 5 dimentsio bereizten diren : ikaskuntzaren dimentsioa (ezagutza gisa informazioa eraldatzea), dimentsio informazionala (informazioa eskuratzea, ebaluatzea eta erabiltzea), dimentsio komunikatiboa (komunikazio interpertsonala eta soziala), kultura digitalaren dimentsioa (hiritartasun digitala, gizartearen praktika sozialak eta kulturalak lotuz), dimentsio teknologikoa (alfabetasun teknologikoa, eta ezagutzak digitalak).

4.    Eztabaidak 

XXI. mendeko gizartean teknologia ezinbestekoa bilakatzen ari den heinean, beharrezkoa deritzot, planteamendu didaktiko bat zeinak dimentsioak eta indikatzaileak zehaztuak izanen diren konpetentzia mediatikoa garatzeko. Bestalde, Aguaded (2007), Pérez-Tornero eta Martinez-Cerda (2011)-en ikerketak dionez, teknologiaren edo mediatikaren garapenak ez ditu hiritar trebeak egiten, beraz, hezkuntzaren esku hartzea beharrezkoa da, komunikatzeko, informazioa erabiltzeko eta ulertzeko gai izateko helburuarekin.

Ondorioz, teknologiaren aldaketak kontuan harturik, dimentsioen eta indikatzaileak entengabeko berrikusketa ezinbestekoa da. Horrez gain, proposamen didaktiko bat kontestu errealari egokituz diseinatzea egokitzat jotzen da. Beti ere, irakaslegoaren prestakuntza ere bermatu behar da.

  

NATIVOS DIGITALES, INMIGRANTES DIGITAL

Gaur egungo gazteek haustura handi bat bizi izan dute aitzineko belaunaldieekiko : gauzak erabat aldatu dira non ezinezkoa litzateke gibelera itzultzea. Aldaketa hau « berezitasun » gisa izenda dezakegu eta teknologiaren etorrekin bat egiten du. Gaur egungo unibertsitateko gazteek, teknologia berri honekin hazi direnak dira, adibidez gazte batek bere bizitzako 5 000 ordu irakurtzen pasatzen ditu, baina 10 000 bideo jokoetan aritzen eta beste 20 000 telebista begiratzen. Zentzu horretan, normala litzateke gaur egungo gazteek informazio beste era batera pentsatzea eta ulertzea, Dr Bruce-n arabera (Baylor medikuntza eskolakoa): “esperientza molde desberdinek burumuineko estruktura desberdinak ondorioztatzen dituzte”

Hasiera batean, gaur egungo ikasleak,  “N belaunaldia” deitzen ziren (Net-ik, sarea ingelesez), gero “D belaunaldia” ere izendatu ziren (Digitaletik). Beraz, esanahi egokiena “Nativos Digitales” da. Beste alde batetik, teknologia berriarekin sortu ez den jendea baina hau bereganatu duena “imigrante digitalak” deitzen dira. Azken hauek, inguruneari egokitzen ikasten dute haien “azentua” atxikiz, iraganean pausu bat uzteko bezala, adibidez, imigrante sozial batek informazio bat bilatzeko momentuan lehenik idatzizko informaziora joko du internetera baino.

Hezkuntzak duen arazoa hortan datza: gaur egungo irakaslegoa (gehiena) imigrante digitalak da eta mintzaira zahar batekin berezko digitalei erakasten die. Arazo handi bat izaten da irakasle horientzat, gehinetan tanka egiten dutelako. Izan ere, berezko digitalek informazioa arin prozesatzen dute teknologia berriak erabiliz baina imigrante digitalek papereko testuak nahiago dituzte, adibidez. Nahiz eta gaur egungo irakasleek pentsatu ikasleek IKTen erabilera guttirekin lan egin dezaketen, gaizki pentsatzea litzateke. Arazoa ikusirik, metolodia eta edukiak berrikustea garrantzitsua da. Lehen lehenik irakasleak prestatuak izan behar dira ikasleen mintzaira berrian mintzatzera. Bestalde, bi eduki multzo desberdindu dira, eduki multzo “legatua” eta “etorkizunekoa”. Legatuak kurrikulum ofiziala hartuko luke oinarritzat (irakurketa, idazketa, aritmetika, etb.), etorkizunekoa berriz digitala eta teknologikoa litzateke. Software-a eta hardware-az gain, politika, soziologia eta hizkuntzak ere kontuan hartzen ditu.

Ondorioz, irakasteko era berriak garatuz eta diseinatuz, ikasle berrietara iristeko erraztasun gehiago izanen dute irakasleek.