2.GAIA: KONPETENTZIA DIGITALA

KONPETENTZIA DIGITALA ETA INFORMAZIONALA ESKOLA




ESKOLAREN BURUHAUSTEA KULTURA DIGITALAREN AURREAN

XXI. mende honetan, gauzak oso azkar eta etengabe aldatzen ari dira. Teknologiarekin ere, berdina gertatzen  ari da. Ondorioz, bai irakasleak baita ikasleak ere teknologia berriak eskolan txertatzearen beharraz ohartu dira.

Orain arte, eskoletan ikaskuntza irakaskuntza prozesua liburu eta fitxen bitartez gauzatzen zen. Aitzitik, teknologia berriak eskolan txertatzearen ondorioz, hauek indarra galtzen hasi dira edo hasiko dira. Izan ere, dagoeneko, liburu edo inprimaki hauen hutsunea nabaria da beste testuinguruetan, hala nola, etxean eta kalean. (liburu arrunten ordez ebook-ak, smartphonak..).

Guzti honen ondorioz, hainbat adituk teknologia berriak eskolan txertatzeko beharra ikusten dute, eta honen harira, alfabetizazio mota desberdinak proposatzen dituzte edo hasi dira.

ALFABETIZAZIO BERRIAK, IKT ETA ESKOLA: Konpetentzia informazional eta digitalen garapena.

XXI. mendeko kultura multimodala da, hots, adierazi egiten du, ekoizten du eta hedatu egiten da material desberdinen bitartez, (papera, pantaila), teknologia desberdinen bitartez (liburu, telebista, ordenagailu, mugikor, internet, DVD..), eta formatu eta hizkuntza desberdinen erabileraren bitartez (Testu idatziak, grafikoak, ikus-entzunezkoak …). Hau dela eta, duela 20 urte gutxi gora behera, hainbat aditu, kolektibo, erakunde eta hezkuntza aditu, eskolan alfabetizazio mota berriak txertatzeko beharra aldarrikatzen hasi ziren. 

Hainbat adituk, alfabetizazio mota berriak proposatzen hasi dira, hona hemen batzuk:

- IKUS-ENTZUNEZKO ALFABETIZAZIOA: Helburu nagusia, ikasleak modu kritiko batean ikus-entzunezko testuak sortzea eta hauek aztertzea da.  Eskolan, 80 eta 90 hamarkadetan modu inpartzial batean txertatu zen.

- ALFABETIZAZIO TEKNOLOGIKOA EDO DIGITALA: Alfabetizazio honen helburua, trebetasun desberdinak bereganatzea da, informatika esparru teknologiko desberdinetan erabili ahal izateko: ordenagailu pertsonalak, interneten nabigatzea, sofware eta hardware-a erabiltzen jakitea … Eskolan 90. Hamarkadan pixkanaka txertatzen joan zen, eta egun oraindik dirau.

- ALFABETIZAZIO INFORMAZIONALA: Alfabetizazio honen helburua, trebetasun desberdinak bereganatzea da, informazioa bilatzen, aukeratzen, aztertzen eta berregiten jakiteko. 

- MULTIALFABETIZAZIOA: Gizarte multimodal batek ikasleak prestatu eta hezi egin behar ditu, egungo gizarteak eskaintzen dizkigun medio eta hizkuntza kulturalak erabiltzeko.

KONPETETZIAK INFORMATZEN IKASTEKO, ADIERAZTEN IKASTEKO ETA KOMUNIKATZEN IKASTEKO

  INTERNET, KONSTRUKTIBISMOA ETA HEZKUNTZA BERRIKUNTZA

Irakasleek dituzten hezkuntza erronkak teknologia digitalen nonahikotasunaren aurrean hurrengo ideia hauetan laburbildu daitezke:

    Ikasleriak informazio gehiegi du --> Gaur egungo ikasleak, aurreko hamarkadetakoekin konparatuta,etengabe informazioa lortzen dute, telebista, internet, zinema, iragarki edota irratiaren bitartez, horrela, gertakizun honek, informazioaren saturazioa sorrarazik. Hau dela eta, eskolaren erronka, ikasleak duten izugarrizko informazioa, hautatzen jakitea, analizatzen eta kontrastatzen irakastea da. Lortutako informazio hori, ezagutza ulergarri eta esanguratsu batean bihurtzeko.

Azken batean, irakasleei irakastea IKT-ek helarazten diguten informazioa erabiltzen jakitea modu zentzudun eta kritiko batean.

- Irakasleek onartu behar dute dagoeneko haiek ez direla informazio iturri bakarra. Halaber, teknologia berriak nerabeek helduek baino hobeto ezagutzen eta erabiltzen dituztela --> Orain arte, ikasleek informazio gehiena irakaslearengandik edo liburuetatik lortzen zuten. Egun, interneten bitartez, azkar batean, irakasleak eta liburuak esandako kontrastatu dezakete.

- Irakasleak informazioa helarazi beharrean, ikasleek teknologia berrien bitartez egiten dituzten ariketak gidatu, antolatu eta berrikusi behar ditu.

- Ikuspuntu konstruktibista batetik, ordenagailuen bitartez irakastea eta ez klase magistralak liburuekin. Modu honetan, ikasle guztiak memento berdinean ariketa berdina eta haien ezagupenak handitzen egongo dira.

      -Teknologia berriak erabiltzea, ikaskuntza-irakaskuntza prozesua kolaboratzailea izan dadin eta ez indibidualista. Horrela, ikaskuntza kolaboratiboa izan dadin, bai gelako beste ikasleekin baita geografikoki beste kokapen bat duten pertsonekin, internetaren bitartez.
 

HEZKUNTZA EREDU BERRITZAILE BATEN BILA: DEKALOGOA IKASGELETAN IKT-AK ERABILTZEKO.

1- Garrantzitsuena beti hezigarria (lo educativo) da eta ez teknologikoa. Irakasle batek IKT-en erabilera planifikatzen duenean, beti kontuan izan behar du ea zer ikasiko duten ikasleek horren bitartez  eta noraino  ikasgelan teknologiaren erabilerak  hobetzen duen ikasgelan ematen ari den ikaskuntza-irakaskuntza prozesu hori.

2- Irakasleek kontuan izan behar du IKT-ek ez dutela botere magikorik ikaskuntza-irakaskuntza prozesuan, eta gainera, hauen erabilerak ez duela berrikuntza ekarriko bat-batean. Hots, ikasgelan ordenagailuak erabiltzen dituen irakasle batek ez du esan nahi beste irakasleak baina hobea denik edota horregatik ikasleak motibatuagoak edo interesatuagoak egongo direla ikasteagatik.

3- IKT-ak ikuspegi konstruktibista batetik erabiltzeak aurkikuntzaren bitartez ikaskuntza-irakaskuntza prozesua ahalbidetzen du.

4- IKT-ak erabili behar dira ikasleek ikasten dutenean hauen bitartez “gauzak egiten”. Musika entzutea, bideoak ikusi, beste pertsonekin komunikatzea, debate birtualak egitea…

5- IKT-ak erabili behar dira bai indibidualki lana egiteko baita taldean lana egiteko, modu presentzialean nahiz birtualki (internetaren bitartez).

6- IKT-ak erabiltzen ditugunean argi izan behar dugu, alde batetik, zein helburu eta eduki landu nahi ditugun, eta bestetik, zein konpetentzia ahalbidetu nahi ditugun.

7- Oso garrantzitsua da, ondo antolatuak izatea denbora eta ariketak.

8- IKT-en erabilera ez du jarduera bakan bat izan behar, hau da, hauen erabilera integratua egon behar da curriculumeko eduki eta helburuekin.

9- Multialbabetizazioa garatu egin behar da IKT-en erabileraren bitartez.

10- Multialfabetizazioarerkin lotura duten jarduerak garatu egin behar dira. 

IRAKASLEEN PRESTAKUNTZAKO ALFABETIZAZIO DIGITALA

Hemen irakasleak bere konpetentzia digitalak garatu eta hobetzeko plan eta ekintzak ageri dira. Horretarako, lehendabizi teknologiak suposa dezaken erronka aipatzen du, eta hortik, irakasleak eduki beharko lituzkeen oinarrizko konpetentziak ateratzen dira, alfabetizazio digitalarekin zerikusia dutenak eta irakasle batek eskuratu beharko lituzkeenak. 

Irakaskuntzaren aldaketa IKTei dagokionez

IKTen integrazioa eskolan prozesu luze eta zaila da, askotan irakasleen prestakuntza faltarekin lotutakoa. Horregatik, etengabe aldatzen joan dira hauen prestakuntzarako programak. Hasieran, tresnen maneiuan oinarritzen ziren, adituak sortuz eta ikaskuntza berdin jarraituz. Benetako prestakuntzak, berriz, egunerokotasunean egon behar du oinarrituta, ez baita nahikoa digitalki alfabetizatuta egotea, beti ikasteko eta aldaketei egokitzeko prest egon behar baita irakaslea, IKTak modu bortitzean eraldatzen baitira IKTak. 

Baina, irakasleen arazoa gizartearen aldaketa azkarra izan da, beraiek modu batean hezi baitira eta hezkuntzaren mundua beste ikuspuntu batetik ikusten dute. Beraz, hau aldatu beharra dago irakaskuntza metodoak berrituz IKTen beharra sentitzen hasteko.

Gainera, teknologia guztiz integratzeko, hezkuntza alderdi guztietan eragin behar du, esaterako komunikazio, curriculum eta ebaluazioan.

IKTen erabilpen estandarizatua: irizpide eta adierazleak

IKTen aurrerapenak, tresna hauek erabiliz beraien produktibitatea hobetu eta ikaskuntza prozesuan teknologiak ezartzearen garrantzia ulertzeko gai izango diren irakasleak behar ditu. Hau bultzatzeko, hainbat herrialdeetan prestakuntza profesionalerako hainbat estandar sortu dituzte. Eragin handien eduki eta gehien zabaldutakoak NETS (National Educational Technological Standar) proiektuan eman ziren, irakasleen konpetentziak garatze aldera laguntzen duena, teknologiaren gizarteak eduki ditzaken erronkei aurre egiteko. 

Europako herrialde askok etorkizuneko irakasleen prestakuntzarako gomendio ofizialak dituzte, baina ez da beti ezagutzen edo gaitasunen tipologia zehazten.  Herrialde askotan, berriz,  garrantzia bera ematen zaie IKTak erabiltzeko irakasleek dituzten gaitasun pertsonalei eta asmo pedagogikoak menderatzeari.

Garapen proposamenetatik Standards for the Award of Qualified Teacher Status nabarmendu daiteke konpetentzien deskribapena eskaintzen baitu. 

Beste alde batetik, ikasgai zehatz batzuk azaltzeko IKTak nola erabili azaltzen duen plan bat sortu da, non kurtsoa bukatzean irakasle guztiak tresna eta baliabide ezberdinak aukeratu eta erabiltzeko gai izan beharko lirateke, ikaskuntza bultzatzeko.

Beraz, prestakuntzaren helburu nagusiak ondorengoak dira:

• Gaiarekin eta ikasleen adinarekin bat datorren software eta tresna teknologiko aproposak erabiltzeko gai izan beharko dira.

• Irakasten dituzten gaietan garrantzitsuak diren software eta tresna teknologikoak aztertzea.

• Teknologiaren erabilpen aproposa ziurtatzen duten ariketak proposatzea.

• Ikaskuntza-irakaskuntza eremuan teknologiaren erabilpena ebaluatzea.
  

Irakasleen alfabetizazio digitaleko eredu bateratu baten bila

Aurretik aipatutako estandarrak, teknologia eremu pedagogikoaren barruan ulertzeko mapa kontzeptual baten barruan integratuta egon beharko luke. Horrela egin zuen UNESCO-k 2004ean, irakasleen gaitasunetan IKTak aplikatzeko:

Beraz, alfabetizazioaren hasierako prestakuntza eta prestakuntza jarraituak ondorengo 8 ardatzen inguruan zehaztu daitezke:

1. Konpetentzia pedagogikoak. Teknologiak ikuspegi pedagogiko batetik aplikatzea ahalbidetzen dute. Irakasleak IKTen erabileran aditu bihurtzearekin batera, testuinguru pedagogikoan lan egiteko eta ebaluatzeko geroz eta behar gehiago nabarituz.

2. Sinesmen epistemologikoak. IKTen integraziorako arazoetariko bat irakasleek teknologiaren erabilpenaren inguruan daukaten sinesmena da. Hortaz, garrantzitsua da irakasleriak ikaskuntza prozesuaren bat egiten duten teknologiak hautatzea. 

3. Elkarlana eta sareko lana. IKTak ikasgelan eta bertatik kanpo lan egiteko mila aukera  eskaintzen ditu.  

4. Ikaskuntzaren osagarritasuna. IKTak eskola barruko ikaskuntza formala eta kanpoko bizipenak lotzeko balio du ere, honela eskolatik kanpo ikasteko aukerak bultzatuz.  

5. Konpetentzia teknologikoak. Hau ez da bakarrik informatikako programen ezagupenekin garatzen, gaur egun eduki ezberdinekin erabili ahal izateko material zabalak daude. Hortaz, teknologia egokien aukeraketa irakasleek eduki beharreko ezagutzen barruan dago.

6. Garatze profesionala. Irakasleek beraien garapenerako konpetentziak sustatu beharko ditu 

7. Alderdi etikoak. Oso garrantzitsua da parte hartzaileek eduki behar duten ardura. 

8. Alderdi emozionalak. Oso garrantzitsuak dira. Batzuetan, irakasleek ikasleek berak baino gehiago dakitenaren beldurra eduki dezaketen arren, hau gainditu eta bere gaitasuna teknologia instrumentalean soilik ez dagoela argi eduki behar du.